De Achterhoek: een regio met een eigen positie binnen Gelderland
De Achterhoek ligt in het oosten van Gelderland en vormt een regio die zich duidelijk onderscheidt van andere delen van de provincie. Niet alleen geografisch, maar ook historisch en cultureel. De naam suggereert afstand, maar in werkelijkheid is de Achterhoek altijd nauw verbonden geweest met haar omgeving, zowel binnen Nederland als over de grens.
Om de betekenis van de Achterhoek te begrijpen, is het nodig te kijken naar ligging, geschiedenis en cultuur als samenhangend geheel.
Geografische ligging: tussen rivieren en grens
Geografisch wordt de Achterhoek globaal begrensd door de IJssel in het westen en de Duitse grens in het oosten. In het noorden sluit de regio aan op Twente, terwijl in het zuiden de overgang ligt naar het Rivierengebied.
Het landschap wordt gekenmerkt door een afwisseling van akkers, weilanden, bossen en kleinschalige dorpen. In tegenstelling tot de Veluwe is de Achterhoek geen aaneengesloten natuurgebied, maar een cultuurlandschap dat door eeuwen van landbouw en bewoning is gevormd.
Volgens de Atlas Leefomgeving behoort de Achterhoek tot de regio’s met relatief veel groen en lage verstedelijkingsgraad, wat sterk bijdraagt aan de leefkwaliteit.
Historische ontwikkeling: van agrarisch gebied tot regionale economie
Historisch gezien ontwikkelde de Achterhoek zich anders dan het westen van Nederland. Waar handel en steden vroeg dominant werden langs de rivieren, bleef de Achterhoek lange tijd agrarisch en verspreid bewoond.
Steden als Zutphen en later Doetinchem vervulden een regionale functie, maar grote stedelijke concentraties bleven uit. Dit zorgde voor een sterk lokaal karakter en een economie die draaide op landbouw, ambacht en later kleinschalige industrie.
In de negentiende en twintigste eeuw ontstond in de Achterhoek een sterke maakindustrie, vaak in de vorm van familiebedrijven. Veel van deze bedrijven zijn tot op de dag van vandaag bepalend voor de regionale economie, zoals ook wordt benoemd door Regio Achterhoek.
Grenzeloze invloed: de rol van Duitsland
De ligging aan de Duitse grens heeft de Achterhoek sterk beïnvloed. Handel, arbeid en cultuur staken altijd al de grens over. Voor inwoners was Duitsland nooit ver weg, maar onderdeel van het dagelijks leven.
Tot op heden speelt grensoverschrijdende samenwerking een belangrijke rol, onder meer op het gebied van arbeid en zorg. Initiatieven op dit vlak worden onder andere ondersteund via Europese programma’s, zoals toegelicht door EUREGIO.
Culturele identiteit: nuchter, verbonden en eigen
Cultureel staat de Achterhoek bekend om haar nuchtere mentaliteit, sterke gemeenschapszin en lokale verbondenheid. Verenigingsleven, noaberschap en betrokkenheid bij de eigen omgeving spelen een grote rol in het dagelijks leven.
Dialecten en streektradities zijn in de Achterhoek relatief levend gebleven. Dat komt mede door de kleinschaligheid en het sterke sociale weefsel. Volgens onderzoek van het Meertens Instituut behoort het Achterhoeks tot de dialecten die nog actief worden gebruikt in het dagelijks leven.
De Achterhoek binnen Gelderland vandaag
Vandaag de dag vormt de Achterhoek een belangrijk tegenwicht binnen Gelderland. Waar andere regio’s sterker verstedelijken, laat de Achterhoek zien hoe wonen, werken en leven ook op kleinere schaal georganiseerd kunnen worden.
De regio vervult een essentiële rol in voedselproductie, maakindustrie en regionale werkgelegenheid. Tegelijkertijd is er aandacht voor leefbaarheid, bereikbaarheid en toekomstbestendige voorzieningen.
Meer dan een uithoek
De naam Achterhoek suggereert afstand, maar de betekenis van de regio reikt verder. De Achterhoek is geen randgebied, maar een gebied met een eigen dynamiek, geschiedenis en cultuur die Gelderland als geheel versterken.
Wie de Achterhoek begrijpt, begrijpt hoe divers en gelaagd Gelderland werkelijk is.